Чувашское книжное издательство

Людмила Николаеван «Хĕвел кулли. Улыбнулось солнышко» кĕнекен хăтлавĕ иртрĕ

Нумаях пулмасть Шупашкарти 62-мĕш шкулта Людмила Николаеван «Хĕвел кулли. Улыбнулось солнышко» ача-пăча кĕнекин хăтлавĕ иртрĕ. Кĕнеке уявне хулари шкулсенче вĕренекенсем, чăваш чĕлхипе литературине вĕрентекенсем, Л.П. Симонова куçаруçă, Н.В. Андреева ӳнерçĕпе Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ О.Л. Федорова килчĕç. «Хĕвел кулли. Улыбнулось солнышко» Чăваш кĕнеке издательствинче кун çути курчĕ, вăл икĕ чĕлхепе – чăвашла тата вырăсла пичетленчĕ.

Людмила Николаева кĕнеке епле çурални пирки каласа пачĕ. «Эпĕ хаваспах куçартăм Людмила Петровна сăввисене, ачасем валли çырнăскерсем ансат, çав вăхăтрах сăнарлă та тарăн шухăшлă», — тесе пĕлтерчĕ Людмила Павловна куçаруçă. Уява килнĕ ӳнерçĕпе редактор валли те ертсе пыракансем тĕпчевлĕ ыйтусем хатĕрленĕ иккен. «Кĕнекери сăнарсенчен хăшĕ сирĕн чуна чи çывăхрах пулчĕ. Кĕнеке ӳнерçи пулма çăмăл-и.» — ыйтрĕç Н.Андреевăран.

Людмила Петровна вĕренекенĕсем уява парнепе килнĕ: вĕсем пуян ӳкерчĕклĕ кăларăмпа паллашнă хыççăн хатĕрленĕ ӳкерчĕксемпе паллаштарчĕç, «Пахча çимĕç» пĕчĕк сценка лартса пачĕç. «Людмила Петровна Николаева пирĕн шкул уçăлнăранпах кунта ĕçлет, чăваш чĕлхи вĕрентет. Вĕрентет çеç мар, сăвăсем те çырать. Ку унăн тăваттăмĕш кĕнеки пулчĕ. Çакăн пек илемлĕ кĕнекепе паллашнă хыççăн пирĕн ачасем чăваш чĕлхине тата та ытларах юратса вĕренеççĕ, тĕрĕс çыраççĕ, таса вулаççĕ», — каласа пачĕ 62-мĕш шкул директорĕ Н.А. Кузнецова.

«Çак кĕнекене Чăваш Енри кĕçĕн çулхи вулакансем çеç мар, Тутар Республикинче пурăнакансем те хаваспах йышăнасса шанас килет. Çитес вăхăтра шăпах унта каятăп эпĕ», — вăрттăнлăхне уçса пачĕ сăвăç.

 

«Ял пурнăçĕ», Красноармейски район хаçачĕ, 13.10.2017.

Чăваш кĕнеке издательствин çĕнĕ кĕнекисем

Çĕнĕ вĕренӳ çулĕ çитрĕ. Ачасем шкула çӳреме пуçларĕç. Кирек мĕнле çула та юлташпа тухсан шанчăклăрах, хаваслăрах. Пĕлӳ тĕнчин сукмакне такăрлатма вара кĕнеке пулăшать. Çакна шута хурса Чăваш кĕнеке издательстви кăçалхи пĕрремĕш çур çулта чылай çĕнĕ кăларăм пичетлесе кăларчĕ.

Ачасем валли чылай кĕнеке кун çути курчĕ. Вĕсен йышĕнче юмах та пур (Галина Зотова «Вăтăр çичĕ пĕртăван»), сăвăсен пуххисем те (Людмила Николаева «Хĕвел кулли. Улыбнулось солнышко», Виталий Шемекеев «Витрери çăлтăрсем», Елена Светлая «Не шутите на дороге!»), калавсен пуххисем те (Ара Мишши «Пĕрремĕш утăмсем. Первые ступеньки», Ольга Австрийская «Чăлах пуканесем»).

Çулсеренех Чăваш Республикин Информаци политикин тата массăллă коммуникацисен министерстви ачасемпе çамрăксем валли чăвашла çырнă произведенисен конкурсне ирттерет. Пĕлтĕр пултарулăх ăмăртăвĕнче çĕнтернĕ ал çырусем те уйрăм кĕнекен пичетленсе тухрĕç. Марина Карягинăн «Паттăр вăйĕ _ пăтăра» кĕнекине, сăмахран, шкул çулне çитмен тата кĕçĕн классенче вĕренекен ачасем валли ӳсĕм уйрăмлăхĕсене шута хурса хатĕрленĕ. Автор поэзин тĕрлĕ жанрĕпе усă курнă. Чăваш литературинче сайра тĕл пулакан хăвăрткаламăшсем (скороговорки) ача чĕлхинчи кăлтăксене пĕтерме пулăшаççĕ, чĕлхине пуянлатаççĕ.

Вăтам классенче вĕренекенсем валли Николай Ишентейĕн «Ачаш кулăш вăрттăнлăхĕ» кĕнеке тухрĕ. Унта калавсемпе юмахсем тата юптарусем кĕнĕ. Ырă шӳт йывăрлăха сирет, кăмăла çĕклет. Йĕплесе илни вара çитменлĕхсемпе кĕрешме пулăшать, чăнлăха суяран уйăрма вĕрентет. Çак шухăш кăшăлласа тăрать те кĕнекене кĕнĕ хайлавсене.

Владислав Николаевăн «Дипломлă тиха» юптарусен пуххине вара аслă классенче вĕренекенсем кăна мар, çитĕннисем те интересленсех вулĕç. Айван ăслă е чее сăнарсем урлă çыравçă кулленхи пурнăçа сăнласа парать, çитменлĕхсене питлет. Пултарулăх, малалла ăнтăлас, ĕçлес туртăм çук çамрăка ашшĕ-амăшĕ пулăшнипе илнĕ диплом нимле те пулăшаймасть тесе асăрхаттарть автор пĕр юптарăвĕнче.

Чăваш кĕнеке издательствинче сăрласа илемлетмелли кĕнекесем унччен те пичетленсе тухнă. Кăçал Елена Еньккан «Чувашский народный костюм. Чăваш кĕпе-тумтирĕ» ятлă кăларăмĕ кун çути курчĕ. Ăна вырăсла-чăвашла хатĕрленĕ. Чăваш тумĕ тăхăннă çынсене сăрлама пуçăниччен кĕнекери хушма материалпа паллашсан питĕ аван пулмалла. Тĕрĕс тĕссем суйласа илме кăна мар, тумтир пайĕн ячĕсене тĕрĕс палăртма та пулăшĕ ку. Кĕнеке вĕçĕнче танлаштарса пăхма чăваш тумĕн тĕрлĕ тĕслĕ ӳкерчĕкĕсене панă. Тăван культурăна тарăнрах пĕлес текенсемшĕн (çав шутра ачасемшĕн кăна мар, çитĕннисемшĕн те) Елена Еньккан кăларăмĕ чăннипех те пысăк парне пулĕ.

Çак кунсенче Левтина Марьен «Çыран чĕкеçĕ» пьеса-юмахĕсем те вулакан патне çитрĕç. Кĕнекене тăватă пьеса-юмах кĕнĕ. Вĕсен тĕп шухăшĕ _ туслăх, пĕр-пĕрне кӳрентерсен те каçарма пĕлни. «Çыран чĕкеçĕ» юмахра амăшĕ хăйĕн чĕпписене кушак аçинчен хӳтĕлесе суранланать _ суккăр пулса тăрать. Йывăр вăхăтра амăшĕпе юнашар кĕçĕн ывăлĕ çеç юлать. Пĕррехинче вăл асамлă чечек амăшне сыватма пултарассине пĕлет. Анчах ăçтан тупмалла-ха ăна. Чĕвĕлти чечеке шырама çула тухать. Левтина Марьен пьесисем шкул театрĕсемшĕн усăллă пулмалла. Сăмах май каласан, кĕнекери юмахсем радиоэфира тухма та ĕлкĕрнĕ.

Валентин Савелькинăн «Элчел» шухăшласа кăларман повеçĕ Тăван çĕршывăн аслă вăрçин пуçламăшĕнче плена çакланнă чăваш каччисен шăпи çинчен каласа парать. «Идель-Урал» легиона лекнĕскерсен кун-çулĕ пирки шухăшласа кăлармасăр çырса кăтартнă, чăн фактсемпе усă курнă.

Илемлĕ литература хайлавĕсем те кун çути курсах тăраççĕ. Сăмахран, Валерий Муравьевăн «Çылăхлă арçын» романĕн малтанхи икĕ кĕнеки, Хветĕр Агиверăн «Йĕпхӳри сасă», Николай Мартыновăн «Пурнăç урапи», Анатолий Кибечăн «Юлашки çыру» кĕнекисем пичетленсе тухрĕç.

Николай Мартыновăн ячĕ тĕрлĕ сăлтава пула, ытти хăш-пĕр çыравçăпа танлаштарсан, тен, ытлашши анлă сарăлман пулĕ. Анчах вăл _ чăваш литературинчи чи сисĕнкĕ, пултаруллă прозаиксенчен пĕри. «Пурнăç урапи» кĕнекене çыравçăн сакăр калавĕпе виçĕ повеçĕ кĕнĕ. Вĕсенче, тĕпрен илсен, юратупа мораль, чун-чĕрепе кăмăл-туйăм туртăмĕсем пирки сăмах пырать.

Атнер Хузангайăн «Без иллюзий: мой временникъ» литературăпа критика статйисен сборникĕ чăваш тата ытти халăх çыравçисен пултарулăхĕпе паллаштарать.

 

Ольга ИВАНОВА.

Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ.

«Ял пурнăçĕ», Красноармейски район хаçачĕ, 15.09.2017.

Николай Терентьевăн «Суйласа илнĕ пьесисен» виççĕмĕш томĕ пичетленсе тухрĕ

Нумай пулмасть Чăваш кĕнеке издательствинче Николай Терентьевăн (1925_2014) _ паллă чăваш драматургĕн, куçаруçин, актерĕн, Чăваш Республикин халăх писателĕн, Чăваш АССРĕн тава тивĕçлĕ деятелĕн _ «Суйласа илнĕ пьесăсем» кĕнекин виççĕмĕш томĕ пичетленсе тухрĕ. Ăна пухса хатĕрлекенĕ тата редакторĕ _ Борис Чиндыков? тиражĕ _ 1050 экземпляр.

Пĕрремĕш том 1994 çултах кун çути курнăччĕ. Иккĕмĕшĕ вулакан патне пĕлтĕр çитрĕ, унта халиччен пичетленмен хайлавсемпе те паллашма пулать. Виççĕмĕш тома драматургăн тĕрлĕ çулта çырнă чи паллă пьесисем кĕнĕ: «Ĕмĕтсем, ĕмĕтсем (Ыйха çухатнисем)», «Çĕпĕр дивизийĕ (Сансăр пурнăç çук)», «Пурăнасчĕ çынсем пек», «Çылăх», «Çĕрпе хĕр», «Хумсем çырана çапаççĕ», «Çиçĕм хыççăн аслати». Н.Терентьев произведенийĕсен никĕсĕнче _ социаллă тата кăмăл-сипет хирĕçтăрăвĕсем. Вĕсенче тĕрлĕ саманари тĕрлĕ çынсен телейĕ-савăнăçĕпе хуйхи-суйхине кăтартса панă. Тĕпре яланах психологизм, çивĕчлĕх тата сăнарлăх.

Сăмахран, «Ĕмĕтсем, ĕмĕтсем (Ыйха çухатнисем)» икĕ пайлă мыскара ялти çынсен пурнăçне сăнлать драматург. Лаврен Васильчпа Мархва, кӳршĕсем, хăйсен ачисене пĕрлештересшĕн. Арçын «масштаблă» шухăшлать: пускилсен çурт-йĕрĕ хӳхĕм, пахчи пысăк, эппин, хуçалăха самаях пысăклатма, пуйма пулать. Хĕрарăм килте арçын алли çитмест тесе пăшăрханать.

Хĕрпе каччă _ Петĕрпе Люба _ çап-çамрăк-ха, ачаранпах туслă. Вĕсем ашшĕ-амăшĕпе пĕр шухăшлă мар пулин те, çакна пытараççĕ. Любăн савнийĕ пур, Геннадипе вăл амăшĕнчен вăрттăн тĕл пулать, ăна качча тухса Якутие кайма ĕмĕтленет. Петĕр вара Улькана савать, анчах ашшĕн сăмахĕнчен иртме хăнăхманскер ăна хирĕçлеймест. Аслă ăру палăртнă тĕллевсенчен пачах пăрăнасшăн мар. Яш-кĕрĕм те тавçăрулăхпа, хастарлăхпа палăрса тăрать. Йывăр лару-тăруран мĕнле хăтăлса тухĕç-ши вĕсем. Пуласлăх камсен аллинче.

Мыскарана Н.Терентьев 1961 çултах çырнă, анчах вăл хăйĕн пĕлтерĕшне халĕ те çухатман. Самана улшăнать, ашшĕ-амăшĕ çав-çавах ывăлĕ-хĕрĕн пурнăçне йĕркелессишĕн хыпăнать, хăш-пĕр чухне виçерен иртсех. Çакна яр уççăн кăтартнă та драматург. Пьесăн тĕп шухăшĕ Улька сăмахĕсенче палăрнăн туйăнать: «Кашни çыннăн хăй вырăнне тупмалла пурнăçра. Унсăр пурнăç кичем. Мĕншĕн тесен пурнăç вăл пĕрре пулать. Ăна лайăх пурăнса ирттермелле, кайран чун ыратса е намăсланса çӳремелле ан пултăр!»

«Пурăнасчĕ çынсем пек» икĕ пайлă тунсăхлă комедири тĕп сăнар _ вун тăххăрти Натали студентка. Вăл университетра каçхи сменăра вĕреннисĕр пуçне Павăл ятлă тантăшĕпе пĕрле маляр ĕçĕсене пурнăçлама та ĕлкĕрет. Каччă хĕре вăрттăн юратать. Наталин чунне вара Лукка слесарь тыткăнлать, вĕсем пĕрлешме шутлаççĕ. Хĕрĕн ашшĕ, Степан Евсеевич, сисчӳленсе йышăнать ку хыпара.

Çăмăл-ши çемьеллĕ пурнăç. Натали ырми-канми ăшталанать: вĕренет, ĕçлет, килти хуçалăха тытса пырать, çитменнине, упăшкине техникума вĕренме кĕме хатĕрлет. Пурнăç урапи пĕр йĕрпе кусмасть çав _ Лукка тĕрĕс çултан аташса каять, мăшăрĕн чĕрине амантать. Мĕнпе вĕçленет-ши çемье историйĕ. Çамрăксем пĕр-пĕрне ăнланма, каçарма, килĕшӳ тупма хал çитерĕç-ши. Ĕç-пуç вĕçне тухичченех хумхантарĕç ку ыйтусем вулакана.

Николай Терентьевăн пьесисем _ пурнăç ыйтнипе çырăннă хайлавсем. Вĕсенче сăнланă ĕçсем пирĕн хушăрах, ахаль çынсемпех пулса иртеççĕ. Кашни сăнарăн шăпи хăйне евĕрлĕ. Вĕсем урлă драматург вулакана та, куракана та шухăшлаттарать, çиччĕ виçсе пĕрре касма хистет.

 

О. АВСТРИЙСКАЯ.

«Ял пурнăçĕ», Красноармейски район хаçачĕ, 11.08.2017.

С любовью пишем историю университета

19 октября в конференц-зале главного корпуса состоялась презентация монографии «Полвека на ниве образования: к 50-летию ЧГУ имени И.Н. Ульянова» и альбома «Чувашский государственный университет им. И.Н. Ульянова. 50 лет». Юбилейные книги вышли в Чувашском книжном издательстве.

В торжественном мероприятии участвовали авторский коллектив изданных трудов, деканы факультетов, преподаватели и студенты историко-географического факультета, факультета русской и чувашской филологии и журналистики, представители средств массовой информации.

Главный редактор монографии и книги-альбома, ректор А.Ю. Александров тепло приветствовал гостей встречи и рассказал об истории подготовки уникальных изданий, выразил искреннюю благодарность авторскому коллективу. Андрей Юрьевич подчеркнул, что коллективная монография – первый комплексный научный анализ роли нашего родного университета в социокультурном пространстве Поволжья и России, столь подробная летопись основных событий истории ЧГУ составлена впервые. Основные вехи истории, структура, система управления, факультетов и их кафедр в их истоической эволюции… Интересно и точно рассказывается о научно-образовательной миссии университета, многообразии его подразделений.

Книга-альбом отразила современное состояние вуза. Ее обложка выполнена в нежно-голубых оттенках, в цвете безоблачного неба, подразумевающего креатив и инновации, а фотографии освещают деятельность многотысячного коллектива Чувашского госуниверситета.

С добрыми словами и откликами выступили декан историко-географического факультета О.Н. Широков, главный научный сотрудник Чувашского государственного института гуманитарных наук И.И. Бойко, генеральный директор Чувашского книжного издательства В.П. Комиссаров, генеральный директор газеты «Советская Чувашия» В.Л. Васильев, заведующая кафедрой истории и культуры зарубежных стран Т.Н. Иванова, профессор кафедры электроснабжения промышленных предприятий В.А. Щедрин, декан химико-фармацевтического факультета О.Е. Насакин. Они отметили высокий уровень фундаментальных трудов.

Действительно, над монографией около пяти лет трудилась большая команда. Специалисты изучали архивные материалы, собирали воспоминания ветеранов, интервьюировали преподавателей, сотрудников и выпускников университета. Уникальными документами поделились музей ЧГУ и газета «Ульяновец». Под чутким руководством деканов велась работа на факультетах.

В завершение встречи ректор вручил экземпляры книг авторскому коллективу, деканам и гостям.

Н. АРТАМОНОВА.

«Ульяновец», 27.10.2017.

Не ошиблись с изданием

«Маленьким принцем» на чувашском заинтересовались зарубежные читатели
Аллегорическая повесть-сказка Антуана де Сент-Экзюпери «Маленький принц» на чувашском языке увидела свет летом нынешнего года. И не успело Чувашское книжное издательство разместить информацию о книге на своем официальном сайте, как последовали немало удивившие его заявки из Австрии и Испании.

Поклонник «Маленького принца» из Барселоны (Испания) Хосе Гонзалез Николас попросил выслать ему 20 книг «Пĕчĕкçеç принц». Отметив, что благодаря сообществу почитателей творчества Сент-Экзюпери, в которое он входит, «Пĕчĕкçеç принц» появится в крупнейших и самых известных коллекциях мира, испанец в письме-заявке написал: «Мы очень любим эту книгу из-за ее ценностей и учения, которые мы пытаемся применить в нашей собственной жизни». Другой поклонник таланта Сент-Экзюпери, Герхард Вольц из Австрии прислал заявку на 10 книг, указав, что о переводе Юрием Артемьевым «Маленького принца» на чувашский язык он узнал от русских друзей.
Как рассказали в издательстве, известный критик, литературовед, доктор филологических наук профессор Юрий Артемьев перевел «Маленького принца» сразу с французского языка. Следовательно, текст на чувашском близок тексту оригинала.
Кстати, нестареющая повесть-сказка известного французского писателя самое переводимое литературное произведение в мире после Библии и Корана. По данным портала Francetvinfo, книга уже переведена на 300 языков мира.
Книга «Пĕчĕкçеç принц» Чувашского книжного издательства вышла тиражом в 500 экземпляров.
Елена ЗАЙЦЕВА.
"Советская Чувашия", 17.10.2017.