Чувашское книжное издательство

Паллă композитора халалласа

Чăваш кĕнеке издательствинче "Пĕр юрăн шăпи" ятлă çĕнĕ кĕнеке кун çути курчĕ.

Халăхра анлăн сарăлнă “Уçланкăри палан” юрă (сăвви Чăваш халăх поэчĕн Ю. Сементерĕн, кĕвви СССР Патшалăх премийĕн лауреачĕн, Раççей халăх артисчĕн Ф. Лукинăн) янăрама тытăннăранпа вăтăр çул çитрĕ. Кĕнекере шăпах çак юрра шăрантарнă артистсен аса илĕвĕсем, Филипп Мироновичăн кун-çулĕпе творчествăри пултарулăхĕ çинчен статьясем, асăннă юрăн чăвашла тата вырăсла нотисем пичетленнĕ. “Пĕр юрăн шăпи” кĕнекене Ф. Лукин композитор çуралнăранпа 100 çул çитнине халалланă. “Ача çулĕсенченех пирĕн ăс-тăнра хамăрăн паллă ентешĕн Ф. Лукин композиторăн халăхра анлăн сарăлнă юррисен кĕввисем юлнă. Унăн ятне халĕ кам пĕлмест пулĕ? Филипп Миронович юррисене эпир шкулта, уй-хирте, çуралнă çĕртен аякра пулсан та, юрланă. Паян та хамăр пурнăçа вĕсемпе йĕркелесе пыратпăр, çав юрăсем пире питех те çывăх”, — çыраççĕ кĕнеке ум статйинче район пуçлăхĕпе В. Григорьевпа район администрацийĕн ертÿçи А. Шестаков.
Кĕнекене А. Яковлев журналист пухса хатĕрленĕ. Тиражĕ 500 экземпляр.

 "Ял пурнăçĕ" (Красноармейская районная газета), 02.08.2013.

Не разоряйте гнезда птицы счастья

Высоким слогом в защиту жизни

В Чувашском книжном издательстве увидел свет поэтический сборник Николая Ижендея «Тасату сасси» («Голос очищения»).
Первая часть трилогии – поэма «Голос нерожденного ребенка» получила широкое признание читателя после того, как газета «Советская Чувашия» в 1996 году опубликовала рецензию академика Геннадия Волкова «Скорбная мольба о жизни». По мнению литературных критиков, поэма активно выступила против абортов. И тем самым помогла изменить сознание читателей, заставила их позитивнее смотреть на свою жизнь, на окружающих близких людей. Кто-то, может быть, одумался, не совершил ужасный грех и подарил своему малышу жизнь. А кто-то сделал первые шаги к духовности.
Вторая поэма «Час истины» – философско-лирическая притча. В ней верх берет образ младенца из пробирки – дитя глобализации. Вокруг него разворачиваются события. Трилогия завершается трагедией «Необузданная истина, или Не разоряйте гнезда птицы счастья». В ней речь идет о юноше, дерзость и оптимизм которого перевернули жизнь в провинциальном городе, где царствовала несправедливость.
По словам автора, воспевать нерожденного ребенка – дело неразумное, когда ежегодно в нашей стране делают шесть миллионов официальных абортов. Николай Ижендей счел необходимым рассказать о том, что могло бы случиться, если оставить эту проблему нерешенной.
– После рецензии ученого на страницах «Советской Чувашии» мне удалось встретиться с Геннадием Никандровичем Волковым и поблагодарить его за статью, – рассказал автор. – Мы долго и откровенно беседовали о чувашской литературе и насущных проблемах современности. Академик попросил подготовить подстрочный перевод поэмы и прислать его в нескольких экземплярах к нему в Москву, ибо он собирался их разослать переводчикам. «Скорбная мольба младенца о жизни должна звучать на разных языках мира», – объяснил он мне кратко.
В 1997 году просьба Геннадия Волкова была выполнена. Я отправил в Москву бандероль с подстрочным переводом, размноженным в 10 экземпляров. При жизни ученого я не посмел расспрашивать о результатах перевода. Поэтому я не мог знать, кто из переводчиков получил мою рукопись. Не беда, что сейчас я нахожу в Интернете свои строки без ссылки на автора. Честно признаюсь: это меня не сильно смущает, ведь мой труд вливается в общую жизнь нашего поколения. Пусть это будет нашим общим вкладом во имя нравственности.

Лев ВАСИЛЬЕВ.
"Советская Чувашия", 10.07.2013

Хăйне майлă талант

Чăвашсен паллă поэчĕ Петĕр Эйзин (Петр Дмитриев) Элĕк районĕнчи Энехмет ялĕнче 1943 çулхи августăн 1-мĕшĕнче çуралнă. Вăл – чăваш литературинче хăйне майлă сăвăç: хăйĕн сăввисене ытларах ирĕклĕ виçепе хайлать. Çавăнпа вĕсем хăйне евĕрлĕхпе уйрăлса тăраççĕ: автор кĕске сăвăрах пысăк шухăша уçса пама пултарать.

Вăтам шкул хыççăн пулас поэт Шупашкарти И.Я.Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика институтĕнчи историпе филологи факультетĕнче вĕреннĕ, ун хыççăн чăваш чĕлхипе литература учителĕ пулса ĕçленĕ. Çартан таврăнсан, 1967-1968 çулсенче Красноармейски район хаçатĕнче литсотрудник, яваплă секретарь пулнă. 1968 çултанпа Чăваш патшалăх кĕнеке издательствинче вăй хурать. Çак хушăра вăл кунта корректор та, редактор та, илемлĕ литература, ача-пăча литератури пайĕн заведующийĕ те пулнă.

Петĕр Эйзинăн хайлавĕсем 1962 çулта пичетленме тытăннă, коллективлă сборниксенче кун çути курнă. Çĕнĕ автора вулакансем те, критика та çийĕнчех асăрханă. Çакă чăваш литературине пултаруллă сăвăç çирĕппĕн ярса пуснине çирĕплетнĕ. Çыравçă хăйĕн сăввисенче тĕрлĕрен темăсене хускатнă. Унăн пултарулăхĕн тĕп жанрĕ – верлибр. Чăваш поэчĕсенчен çак майпа çыракансем çукпа пĕрех. Ку виçен – хăйĕн меслечĕсем. Куçару ĕçĕнче те хастар П.Эйзин. Вăл 1984 çулта Венгри юмахĕсене чăваш вулаканĕсем патне çитернĕ. Чăваш ачисене 4 класра вĕрентмелли учебника та вăлах çырса хатĕрленĕ.

Петĕрĕн паллăрах кĕнекисем: «Кăвайт», «Сар хĕвел», «Çĕмĕрт çути», «Тилĕ тус», «Анне пехилĕ». Вырăсла «Весенняя капля» кĕнеки кун çути курнă. Петĕр Эйзина 1980 çулта СССР Писательсен союзĕн членне йышăннă. 

Ыран çитмĕле çитекен поэт халĕ те тухăçлă ĕçлет, çĕнĕрен те çĕнĕ хайлавсем калăплать.

УЛА ТИМĔР.

"Шăмăршă хыпарĕ» (Шемуршинские вести), 31.07.2013

Из истории городов

В Чувашском книжном издательстве вышла книга Валентины Харитоновой, посвященная Канашу.

При подготовке подробного рассказа о третьем по численности населения и индустриальной мощи городе Чувашии автором изучены сведения и данные из трудов по истории Чувашии в целом, очерков отдельных предприятий и отраслей промышленности, а также разнообразной литературы по истории Канаша. В приложениях можно найти описание городского герба, узнать имена Почетных граждан города Канаша.
Издание «Канаш. Исторический очерк» подготовлено в рамках комплекса исследований Чувашского государственного института гуманитарных наук по истории городских населенных пунктов республики. Как известно, ранее увидели свет книги о Шумерле и Алатыре (1979), Цивильске (1987), Ядрине (1989), Мариинском Посаде (1990), Козловке (1997) и Новочебоксарске (2006).
На очереди коллективная монография «Чебоксары: исторический очерк». Изюминка очередного проекта – книга будет снабжена словарем устаревших слов и иллюстрациями. Как видим, у читателей, интересующихся историей и культурой родного края, собирается целая книжная полка.

Лев ВАСИЛЬЕВ.
"Советская Чувашия", 31.07.2013 

Вăрттăнлăх, юрату, кулăш

...Çак хăрушă вăрттăнлăх ăна мĕн ачаран канăç паман. Ун çинчен вăл хăй кăна пĕлет тесе шутланă. Анчах йăнăшнă иккен. Тахçан пулса иртнĕ трагедие ялти мучи астăвать... Ĕç мĕнле вĕçленнине "Кивĕ çăл вăрттăнлăхĕ" калава вуласа тухсан пĕлме пултаратăр.
Çакăн пек ятпа кăларнă та нумаях пулмасть Чăваш кĕнеке издательствинче пичетленĕ çĕнĕ кĕнекене. Унăн авторĕ - Чăваш профессиллĕ писательсен союзĕн членĕ, Куславкка районĕнчи "Ялав" хаçатăн тĕп редакторĕ В.Константинов. Ку унăн черетлĕ илемлĕ литература изданийĕ.
В.Константинов ача чухнех çырма пуçланă, шкултан вĕренсе тухнă хыççăн хăйĕн ăсталăхне Мускаври М.В.Ломоносов ячĕллĕ патшалăх университетĕнче туптанă. Унăн пĕрремĕш калавĕсем республикăра тухса тăракан "Тăван Атăл", "Ялав", "Капкăн" журналсенче, темиçе автор пĕрле кăларнă кĕнекесенче пичетленнĕ. "Кивĕ çăл вăрттăнлăхĕ" кĕнекене вăл тĕрлĕ çулсенче çырнă чи лайăх та интереслĕ произведенисене кĕртнĕ.
Автор хăйĕн калавĕсенчи тĕп геройĕсен шухăш-кăмăлне, юратăвне туллин уçса парать, вĕсем хăйсем те - пурнăçран илнĕскерсем, вулакансене çывăх сăнарсем. Ансат та чуна хумхантаракан чĕлхепе çырнă произведенисем пурне те кăсăклантараççĕ, шухăша яраççĕ... Çĕнĕ кĕнеке "Çулăмри ỹкерчĕк" повеçпе пуçланать. Вăл çыннăн чи çутă та сăваплă туйăмĕ - юрату - çинчен каласа парать. Çак асамлă туйăм çамрăксен кăна мар, çулланнă çынсен те çуралма пултарать иккен...
Телейлĕ-и вăл, асап-лă-и - пĕрремĕш юрату, кашни çыннăн хăйне евĕрлĕ, кашнин ун патне - хăйĕн çулĕ: тин çеç институт пĕтернĕ Артемăн та, вăтанчăк студентăн Миша Сорокинăн та, ялти хăюсăр трактористăн Ваççан та... Тĕплĕнрех вĕсем çинчен "Кĕвĕ", "Вăтанчăк йĕкĕт", "Пĕрремĕш сăмахсем" тата ытти калавсене те вуласа пĕлетĕр.
Кĕнеке авторĕ кулăшла калавсем çырма та ăста. "Нуша кирпĕч", "Сариван", "Пуховăй качака", "Вăрăм туна" калавсенче çынран ăшшăн тăрăхласа илни те, пурнăçри кулăшла ĕçсем те пур. Вулăр, кулăр - ỹкĕнмелле пулмĕ.
Н. БОГДАНОВА."Елчĕк ен", 06.07.2013