Чувашское книжное издательство

Çапла пултăр! Выпуск 27.04.2013

Тема программы "Çапла пултăр!": «Чувашская литература: путь от прошлого к настоящему»

Автор проекта Татьяна Ильина и журналист Геннадий Максимов приглашают телезрителей к широкому обсуждению насущных проблем, стоящих перед нашим обществом. Где найти национальную идею? Как беречь язык и традиции народа? Почему рвется связь с малой родиной и с каждым годом все тоньше становится нить, связывающая разные поколения?
Национальная телерадиокомпания Чувашии.

Унăн çăлтăрĕ сÿнмĕ

Чăваш Республикин Патшалăх гимнĕн кĕввин авторĕ, РСФСР тата ЧАССР искусствăсен тава тивĕçлĕ деятелĕ Герман Лебедев Шупашкар районĕнчи Салапайкассинче 1913 çулхи ака уйăхĕн 28-мĕшĕнче кун çути курнă. Вăл çуралнăранпа 100 çул çитнĕ май тăван ялĕнче композитор пурăннă çуртран инçех мар уяв сцени хатĕрленĕ.

Ăна Атăльялти Вячеслав Семенов ÿнерçĕн дизайн эскизĕпе пурнăçланă. Чылай çул каялла Салапайкассинчи клуб çурчĕ çунса кайнă. Ун вырăнне çĕнĕ культура керменĕ туса лартмалли проект планне халĕ хатĕрлесе çитернĕ ĕнтĕ, кĕçех ĕçе пуçăнмалла. Мухтавлă ентешĕн юбилейне халалланă чылай мероприятие кăçал ялти шкулта ирттерме тиврĕ, малашне ятарлă çуртра тĕл пулса савăнма ĕмĕтленеççĕ Кÿкеçпе Ишек тăрăхĕнчи культура ĕçченĕсем.

Кăрлач вĕçĕнче районти фольклор ушкăнĕсемпе пĕрле эпĕ те çак шкулта пулнăччĕ. Фестиваль-концерта йĕркелекенсем наци юрри-кĕввин чĕлхине ăса хывнă хăйне евĕр çутă композиторăн пурнăçĕпе, ĕç-хĕлĕпе паллаштарнăччĕ. Уява ертсе пыракан та, ентешне чыслама килнĕ сумлă хăнасем те вырăсла кăна калаçнăран кăмăлăм хуçăлнăччĕ. Телее, концерт вĕçĕнче программа текстне чăвашла вулама пĕлекен хĕр ача тупăнчĕ. Искусство шкулĕнче вĕренекенсем фортепиано, чăваш халăх инструменчĕсем каласа Г.Лебедев кĕввисене тикĕссĕн шăрантарчĕç. Çавăнтах Шупашкар енчи ал ĕç ăстисен пултарулăхне курса савăнма тÿр килчĕ. Атайкасси ял тăрăхĕнчи ĕçчен хĕрарăмсен тĕрри-эрешĕ уйрăмах килĕшрĕ, ĕлккенлĕхĕпе, пуян сюжечĕпе чуна тыткăнларĕ.

Вокалпа хореографин 12 сюитипе, 400 ытла юрă хайланă Г.Лебедев ячĕпе республика шайĕнче сахал мар мероприяти йĕркелерĕç. Унăн юбилейĕ тĕлне «Халăх юратакан композитор» электрон кăларăм кун çути курчĕ. Вăл 4 пайран тăрать: «Биографи», «Пултарулăх», «Наградăсем» тата «Библиографи». Кунтах кĕвĕ ăсти çинчен ÿкернĕ фильма та пăхма пулать.

Чăваш кĕнеке издательстви Герман Степановичăн суйласа илнĕ юррисемпе нотисен «Савнă çĕр, Чăваш çĕр-шывĕ» пуххине пичетлесе кăларчĕ. Унта пурĕ 20 хайлав. Вĕсене шăрантарса ака уйăхĕн 17-мĕшĕнче Чăваш патшалăх юрăпа ташă ансамблĕ хăйĕн 89-мĕш сезонне хупрĕ. «Килсе курăр хăнана», «Çăварни вăййисем», «Килчĕ ырă çуркунне», «Чăваш Ен тĕррисем», «Акатуй» вокалпа хореографи сюитисемпе тĕнчери фестивальте те мала тухасси иккĕлентермест. Куç тулли илем, чĕрене витерекен сас-чĕвĕ, пултаруллă артистсен çыпăçуллă ташши, капăр эрешлĕ кĕпесен вылявĕ асăмра чылайччен упранĕ.

ЧР халăх артисчĕ Людмила Семенова шăрантарнă «Улăхра курсан чечек» хайлава, Ольга Васильевăн «Хĕр юррипе» «Савни саламне», «Патăрьелле çаптарса» ташша куракан тăвăллăн алă çупса йышăнчĕ. Иван Николаевăн «Тальянки» те, уçă саслă хĕрсен «Куккурус такмакĕсем» те, хор юррисем те Герман Лебедев кĕввисем классика шайĕнче пулнине çирĕплетрĕç. Ансамблĕн илемлĕх ертÿçи тата тĕп дирижерĕ - Раççей халăх артисчĕ Юрий Васильев хитре çак хайлавсене пĕрле пухса Филармонин залне пуçтарăннă халăха чăн-чăн уяв туса пачĕ, чăвашсен «100 пин юрă çĕр-шывĕнче» Г.Лебедев пултарулăхĕ пысăк вырăн йышăннине, хамăр культурăна çÿллĕ шая çĕкленĕ хастар çыннăн хушамачĕ пирĕн историре ылтăн сас паллисемпе çырăнса юлма тивĕçлине аса илтерчĕ. Унăн юрри-кĕвви хăлхана йÿçĕхтермест, çавăнпа тăван халăх вĕсене пĕр йăлăхмасăр сехечĕ-сехечĕпе итлесе киленме хатĕр. Чуна уçакан çак хайлавсем республикăри пултарулăх ушкăнĕсен репертуарĕнче, радио-телевизорпа янăрама пăрахман чухне Герман Степановичăн çутă çăлтăрĕ малашне те çутатĕ.

 Лина МАКАРОВА.
"Хыпар". 30.04.2013

Книга на все времена

«Завещание» Ивана Яковлева издано на пяти языках

«…Делайте самое маленькое дело терпеливо и с любовью, не ропщите на размеры жизненной задачи… Бойтесь путей кривых и обходных: успехи, достигаемые нечистыми средствами, – успехи непрочные и временные…»
Эти слова написаны просветителем чувашского народа И. Яковлевым девяносто лет назад. Освежить в памяти его пожелания предлагает Чувашское книжное издательство. Им к 165-летию со дня рождения патриарха, которое отмечается сегодня, подготовлено и выпущено уникальное издание «Чаваш халахне пана халал» (Завещание чувашскому народу) на пяти языках.
Напомним, «Завещание» было составлено Иваном Яковлевичем в 1921 году в Симбирске при участии сыновей Алексея и Николая. Долгие годы оно хранилось в личном архиве просветителя. Только в 1955 году документы были переданы Государственной библиотеке СССР им. В.И. Ленина и стали доступны общественности. Со слов доктора исторических наук, профессора В. Димитриева, многие годы изучавшего наследие И. Яковлева, известно, что «Завещание» патриарх написал на двух языках – чувашском и русском. Стараниями же Димитриева они впервые были опубликованы в Чувашии – в 1957 году в «Ученых записках» ЧНИИ русский текст и в календаре на 1958-й – чувашский. В том же году «Завещание» опубликовал и журнал «Советская педагогика».
С тех пор «Завещание» переиздавалось, в том числе и отдельной брошюрой, не один раз. И вот новое издание, где заветы чувашского просветителя «звучат» на чувашском, русском, английском, немецком, французском языках. Думается, книга заслуживает внимания, ведь пожелания Ивана Яковлевича и сегодня не теряют своей актуальности. Вдумайтесь, например, в это: «В семейном счастье – защита от жизненных испытаний. Крепкой и дружной семье не страшны внешние житейские невзгоды. Берегите целомудрие, бойтесь вина и соблазнов: если сбережете семью, обережете детей – создадите крепкую опору для мирного и спокойного труда».
Наверное, злободневно в условиях нарастающего экстремизма завещание избегать ссор: «Будьте дружны между собой, избегайте мелких счетов и распрей...» И разве не поучительно замечание о значении родного языка? «Владеть сердцем народным вы сможете, только если не будете чуждаться языка народного. В обращении к родному языку нет измены русскому делу: служить великому русскому отечеству можно, не забывая родного языка, воспринятого от матерей ваших…»

Елена ЗАЙЦЕВА.

"Советская Чувашия". 25.04.2013.

Пилĕк чĕлхепе пичетлесе кăларнă

Чăваш кĕнеке издательстви хăйне евĕрлĕ кĕнекепе - Иван Яковлевăн чăвашла, вырăсла, акăлчанла, нимĕçле, французла пичетлесе кăларнă «Чăваш халăхне панă халалĕпе» - паллаштарать. Ăна çутта кăлараканăмăр çуралнăранпа 165 çул çитнине тата Чăваш чĕлхин кунне халалланă.

1918 çултах шухăшласа хунă халала Иван Яковлевич 1921 çулхи çулла Чĕмпĕрте çырнă, çак ĕçе ывăлĕсем Алексейпе Николай та хутшăннă. 1955 çулччен халал И.Я.Яковлев архивĕнче упраннă. Çак архив 1922 çулччен СССР Ăслăлăх академийĕн член-корреспонденчĕн, истори ăслăлăхĕсен докторĕн А.И.Яковлев профессорăн хваттерĕнче пулнă. Иван Яковлевăн мăнукĕ истори ăслăлăхĕсен кандидачĕ Ольга Алексеевна Яковлева 1955 çулта аслашшĕн архивĕн тĕп пайне ССР Союзĕн В.И. Ленин ячĕллĕ Патшалăх библиотекин /халĕ Раççей патшалăх библиотеки/ Ал çырусен пайне панă.

Халăха çутта кăлараканăн халалĕсем паян та çивĕчлĕхне çухатмаççĕ. «И.Я.Яковлевăн халалĕ пĕр пĕтĕмĕшле шухăш, вăл çур ĕмĕр чăваш нацине çĕклес тата ăна ытти халăхпа çывăхлатас ĕçĕн, унăн çут ĕç, педагогика, воспитани тытăмĕн пĕлтерĕшĕн, малашне аталанмалли программин, чăваш нацине çĕнетсе улăштармалли, ăна этемлĕхĕн кăмăл-сипет пахалăхĕсене хăнăхтармалли тĕп шăнăр», - çапла шухăшланă истори ăслăлăхĕсен докторĕ В.Д.Димитриев профессор, нумай çул Иван Яковлевăн ĕçĕсене тишкернĕскер.

Халăха çутта кăларнă çыннăмăрăн халалĕ мĕнле пурнăçланать? Мĕншĕн-ха вăл хускатнă нумай тема паян та çивĕч? Ака уйăхĕн 25-мĕшĕ, культурăн паллă ĕçченĕ тата Атăл тăрăхĕнчи халăхсене çутта кăларнă çынпа çыхăннă кун умĕн, Чăваш кĕнеке издательстви Иван Яковлевич Яковлевăн халалĕсене аса илме сĕнет. Хăть те мĕнле чĕлхепе янăрасан та вĕсем кирек кама та ăнланмалла, ăслă пулнипе, шухăш тарăнлăхĕпе тĕлĕнтереççĕ.

Надежда ОСИПОВА.

"Хыпар", 25.04.2013.

Домашняя библиотека 22.04.2013

Передача о книге Ивана Тенюшева "Булгаро-чувашские богатыри". 
В книгу вошли исторические предания о заселении чувашами территорий южных районов нынешней Чувашской Республики. Автор  собирал эти предания в течение сорока лет. Иван Яковлевич рассказывает о своей работе над книгой. Делится своими впечатлениями от книги и редактор издания - писатель и журналист Владимир Степанов.

ГТРК "Чувашия"
22.04.2013