Чувашское книжное издательство

Партизан по имени Чуваш

О легендарном партизане по прозвищу Чуваш, наводившем ужас на врагов в польских лесах, написала книгу Галина Матвеева.
В основу поэмы “Чуваш” легли реальные события времен Великой Отечественной войны. В глубоком тылу врага, на территории Польши, действовал партизанский отряд, возглавляемый храбрым пограничником под тайным именем Чуваш. Спустя 20 лет после окончания войны былоустановлено подлинное имя героя. Это житель села Чедино Мариинско-Посад­ского района Яков Николаевич Николаев.Не менее сложной оказалась судьба его жены Анастасии Константиновны. Пересекая линию фронта, она с грудным ребенком на руках вернулась в родную Чувашию.Новая книга адресована детям среднего и старшего школьного возраста. Издана тиражом 1000 экземпляров в Чувашском книжном издательстве.
Надежда ОСИПОВА.
"Грани", 17.09.2013.

Люди на слуху и на виду Валентин Константинов

 

валентин константинов-2Главред козловской газеты «Знамя» свои рассказы печатает не в своей газете, а в вурнарской районке, ведь он сам родом из тех мест. Таким образом, никто не может упрекнуть журналиста в использовании служебного положения.
На днях он раскрыл «Тайну старого колодца». Под таким названием в Чувашском книжном издательстве вышла в свет его новая книга. Автор признался, что свои повести и рассказы пишет для детей старшего школьного возраста. Где юношество – там романтика, а серых будней и без того хватает. Сочинять он начал с пятого класса. Стихи у него не получались, он плакал, ведь так хотелось встать вровень с автором любимой поэмы «Нарспи». Себя успокаивал тем, что «если стихи не осилю, то свои мысли перескажу в прозе». Так начал писать маленькие рассказы на чувашском, чтобы не терялся колорит родного слова. У редактора-писателя уже две книги. Первая, «Белый дом на белом небе», вышла в 2006 году. А в 1980-х годах он печатался в двух коллективных сборниках молодых авторов, тогда это было модно. Филолог Юрий Виноградов заметил: «Константинов не подражает кому-то, у него что-то другое, его вещи отличаются драматизмом характеров». А жители других районов читали его юмористические рассказы. Валентин мечтает выпустить сборник, их у него накопилось много – с детства его юмор публиковался в «Капкане».

Лев ВАСИЛЬЕВ.
"Советская Чувашия", 18.09.2013.

Поэмăри вăрçă ахрăмĕ

Чăваш кĕнеке издательстви вулакансене çĕнĕ издани – Галина Матвееван «Чăваш» кĕнекине сĕнет.

Ал çырăвĕ иртнĕ çул Чăваш Республикин информаци политикипе массăллă коммуникацисен министерстви ачасемпе çамрăксем валли чăвашла çыракан авторсем хушшинче ирттернĕ конкурсра çĕнтернĕ. Тепĕр çĕнтерÿçĕн Сергей Павловăн урăх ÿсĕм валли çырнă «Шупашкар кулачĕ» калавсен пуххи кăçалхи çуркунне кун çути курнă.

Г.Матвееван çĕнĕ кĕнекине икĕ поэма – «Чăваш» тата «Киле килчĕ салтак вăрçăран» – кĕнĕ.

«Чăваш» поэма Тăван çĕршывăн Аслă вăрçи вăхăтĕнчи чăн пулăмсене çутатать. Тăшман тылĕнче, Польша территорийĕнче, «Чăваш» вăрттăн ятпа хăюллă пограничник ертсе пыракан партизан отрячĕ тăнă. Вăрçă вĕçленнĕ хыççăн 20 çултан паттăрăн чăн ятне палăртнă. Вăл Сĕнтĕрвăрри районĕнчи Чучукасси салинчи Яков Николаевич Николаев пулнă. Унăн мăшăрĕн Анастасия Константиновнан шăпи те çăмăл килмен. Фронта лекнĕскер, кăкăр ачипе вăл тăван Чăваш ене таврăннă.

Галина Матвеевана, журналистикăра чĕрĕк ĕмĕр ытла ĕçленĕскере, вăрçă ветеранĕсемпе, тыл ĕçченĕсемпе, фронтра, концлагерьте вилĕме куçран пăхнă çынсемпе пĕрре мар курса калаçма тивнĕ. 1995 çулта çакнашкал тĕл пулусенчен пĕрне вăл «Хыпарта» очеркра çырса кăтартнă. Анчах та журналиста çак ĕç кăна çырлахтарман, вăл паттăрсем ытларах чыса тивĕç тесе шутланă. Çапла майпа «Чăваш» поэма çуралнă.

«Пĕр енчен, çавăн чухлĕ вăхăт иртнĕ хыççăн хăрушă вăрçă çинчен çырмалла та мар пек: пĕтĕмпех каланă, пĕтĕмпех çырнă... Эпĕ вăрçă хыççăн çуралнă, çав хаяр çулсен йывăрлăхне тÿсмен. Çапах та ку тема мана çывăх, – пĕлтерет хыçсăмахра автор. – Ман атте фронтовик пулнă. Окопсенче сывлăхне пĕтернĕ пулин те патшалăхран вăл нимĕнле çăмăллăхсем те илмен. Пурнăçран ир уйрăлнă, хăйĕн ачисене ура çине тăратайман. Хăй вăхăтĕнче аттене вăрçă çинчен каласа пама ыйтманшăн халĕ те ÿпкелешетĕп...»

Çĕнĕ кĕнеке шкул вăхăтĕнчи вăтам тата аслă ÿсĕмрисем валли. Вăл 1000 экземплярпа тухнă.

Автор çинчен

Галина Алексеевна АНТОНОВА (псевдоним Матвеева) – пирĕн ентеш, Аçăмçырми ялĕнче çуралса ÿснĕ. А.М.Горький ячĕллĕ Уралти патшалăх университечĕн журналистика факультетĕнчен вĕренсе тухнă. «Коммунизм ялавĕ» (1991 çултанпа «Хыпар»), «Хресчен сасси», «Советская Чувашия» хаçатсенче, Чăваш кĕнеке издательствин ертсе пыракан редакторĕнче ĕçленĕ. 2007 çултанпа – издательствăн тĕп редакторĕн заместителĕ. Раççей Журналистсен союзĕн членĕ. Тĕрлĕ кĕнекесен авторĕ, чылай конкурс çĕнтерÿçипе лауреачĕ. Чăваш Республикин культурăн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ.

Н. ОСИПОВА.
«Çĕнтерÿ çулĕ» (Путь Победы, Вурнары), 11.09.2013.

«Эпир _ ял ачисем»

«Пурнăç кĕске, пушă сехетсем сахаллине асра тытса ниме тăман кĕнекесем вуласа сая ямалла мар вăхăта», _ тенĕ Сэмюэл Смайлс. Ашшĕ-амăшĕн тăван тĕпренчĕкне çакна пĕчĕкрен вĕрентмелле. Ача чухне шĕкĕлченĕ кĕнекесем этем тавра курăмне, характерне, кăмăлне йĕркелеççĕ. Ырă вăрлăх паха çимĕç паратех. Ахальтен мар Максим Горький те: «Манра мĕн пур ырри _ кĕнекесенчен», _ тесе çырнă. Çитĕннисем çакна ăнлансассăн, хĕр-ывăлне вулав тĕнчипе туслаштарсассăн мĕн тери аван пулмалла!

Чăваш кĕнеке издательстви пĕчĕк вулакансене савăнтарма пăрахмасть. Нумай пулмасть кĕçĕн çулхи ачасем валли Александр Савельев-Сасăн «Эпир _ ял ачисем» кĕнеки (редакторĕ _ Н. Вечеркина) пичетленсе тухрĕ. Тĕлĕнмелле çутă та ырă сăвăсем кĕнĕ унта. Авторăн çыпăçуллă та сĕтеклĕ чĕлхи, хайлавсен сăнарлăхĕ тимлĕ вулакана кăна мар, чарусăр шăпăрлана та тыткăнламалла. Самантлăха вăйă-кулă пирки мансах кĕнекене алла илĕ вăл. Ара, шыв юххи пек янăраççĕ сăввисем. Н. Васильеван капăр ӳкерчĕкĕсем çине вара куç илми пăхас килет. Вĕсене ăшă кăмăлпа та таса чунпа ӳкерни тӳрех сисĕнет. Поэтпа художник пĕр шухăшлăхĕ, ачасен кăмăлне туйма, вĕсен кăсăкланăвĕсене тĕрĕс ăнланма пултарни кĕнекен пахалăхĕпе пĕлтерĕшне чăннипех те ӳстереççĕ.

Александр Сергеевич сăнарĕсем маттур та тавçăруллă. Хăш-пĕр чухне хăйне евĕрлĕ пĕтĕмлетӳ патне пырса тухаççĕ вĕсем, тĕслĕхрен:

_ Пĕлесех килсен, Терен,

Пулнă çын упăтерен.

_ Пĕлтĕм, пĕлтĕм, _ тет Терен, _

Упăтийĕ ирсерен

Питне супăньпе çуса,

Сухалне яка хырса

Пынă, пынă, пынă та _

Этем пулса кайнă та. («Пĕчĕк философ»)

Чарусăрланма та юратаççĕ-мĕн шăпăрлансем. «Тĕлĕнтермĕш Микулай» сăвăри арçын ачанах илер:

Тĕлĕнтермĕш! Ай-ай-ай!

Виç йыт кӳлнĕ Микулай...

Ыткăнаççĕ ик Улай,

Чи малта чупать Кулай,

Çуйхашаççĕ лăй та лай!

Мелсĕр ларнă Микулай

Ӳкрĕ юлчĕ, ай-ай-ай!

Пурнăç чăнлăхне ачасем патне кĕскен те витĕмлĕн çитерет автор: «Хĕвел ăшши _ тĕнчене, анне ăшши _ çемьене», «Тĕнчере тютю çеç мар, Пур кĕрепле-сенĕк те...», «Пит-куç таса пулсан çеç Çиме юрать кучченеç», «Тытăнсан кашни хастар Пысăк ĕç те ним те мар»... Кунсăр пуçне сăвăлла тупмалли юмахсем те кĕнĕ кĕнекене. Вĕсем çамрăк вулавçă шухăшлавне аталантарма пулăшаççех, мĕншĕн тесессĕн тупсăмне пуçа ватмасăр тупаймăн. Пĕр япалана тепринпе танлаштарма, пĕр пеклĕхсемпе уйрăмлăхсене палăртма, пулăмсене сăнарлă курма пĕлни питех те пĕлтерĕшлĕ. Пĕр тĕслĕхпе çеç паллаштарар:

Пур эп кашни кил-çуртра.

Эпĕ _ шурă, эп _ хура...

Çутса икĕ хунара

Çĕрле çӳреп сунара.

Тупсăмне шырама вара хăвăрах сĕнетпĕр. Йывăрлăхсем сиксе тухсассăн кĕнеке страницисене уçса пăхма пултаратăр.

Эпир пурте ял ачисем, çут çанталăк ывăлĕ-хĕрĕ пулнине, ялтан тухнине аса илсе аллăра тытсамăр Александр Савельев-Сасăн сăввисен пуххине. Хула шăпăрланĕсене те пăсăк пулас çук унпа паллашни. Тепĕр тĕнче, хаваслă сăнарсем, тĕлĕнтермĕш ĕç-пуç яланах интереслĕ.

Ольга АВСТРИЙСКАЯ.

«Тантăш», 12.09.2013.

На слуху и на виду: Иван Дубанов

иван дубановУчитель географии чебоксарской СОШ № 38 и автор Краеведческого словаря Чувашии раскрыл тайну успеха своих научных трудов. Ему помогают любознательные городские школьники – участники 45 научных походов и экспедиций по родному краю.
Видимо, поэтому совсем недавно географ смог объяснить этимологию происхождения еще более ста населенных пунктов республики – эти находки стали основой для дополнений в его краеведческий словарь. Автор не раз заявлял, что географические названия представляют собой важный элемент духовного и историко-культурного наследия народов, населяющих территорию Чувашии. Впрочем, Ивану Степановичу мало кто может возразить, ведь из-под его пера уже вышло 14 книг и научных статей по методике преподавания географии и краеведческой тематике. Кстати, первое издание словаря в 2010 году увидело свет благодаря федеральной целевой программе «Культура России». Двухтысячный тираж разошелся быстро, и на нынешнюю Московскую ярмарку Чувашское книжное издательство повезло уже второе издание. В томе – около 3 тысяч названий населенных пунктов, озер, рек и оврагов Чувашии.
Лев ВАСИЛЬЕВ.
"Советская Чувашия", 11.09.2013.