Чувашское книжное издательство

Чăваш кĕнеке издательстви Бакури курава хутшăнчĕ

Чăваш кĕнеке издательстви Азербайджан çĕршывĕн тĕп хулинче Бакура пиллĕкмĕш хут иртекен Халăхсем хушшинчи кĕнеке куравне хутшăнчĕ.

Çак сумлă мероприятин тĕп тĕллевĕсем: вулакансен йышне ӳстересси, тĕрлĕ çĕршыври тата хулари издательствăсемпе кĕнеке çурчĕсене пĕр-пĕринпе çыхăнса ĕçлеме майсем туса пама пулăшасси. Бакура иртекен курава Египетран, Норвегирен, Турцирен, Иранран, Узбекистанран тата ытти вăтăр ытла çĕршывран килсе çитнĕ. Унта Кĕнеке издателĕсен ассоциацийĕ тата «Роспечать» пулăшнипе Раççейри 14 издательство пынă.

Бакури курава Чăваш кĕнеке издательстви пĕрремĕш хут хутшăннă, уяв уçăлнă куннех унăн презентацийĕ иртнĕ. «Азербайджанра пирĕн издательство ĕçĕ-хĕлне аванах пĕлеççĕ иккен, çакă мана тĕлĕнтерчĕ те, савăнтарчĕ те, — каласа пачĕ Чăваш кĕнеке издательствин тĕп директорĕ В.П. Комиссаров. — Азербайджан, Узбекистан тĕп библиотекисен ĕçченĕсем, чĕлхеçĕсем, ăслăлăх академийĕн ăсчахĕсем, çыравçăсем, журналистсем пирĕн кĕнекесемпе интересленчĕç, уйрăмах чăваш халăх историйĕпе, культурипе, апат-çимĕçĕпе паллаштаракан кăларăмсем кăмăла кайрĕç вĕсене».

Çавра сĕтел хушшинче издательство ертӳçисем кĕнеке кăларас тата ăна вулакансем патне вăхăтра çитерес ыйтусене сӳтсе яврĕç, наци издательствисен ертӳçисем кĕнеке рынокĕнче ĕçлес йывăрлăхсене тĕплĕн тишкерчĕç.

Азербайджанпа Чăваш Ен хушшинчи туслă çыхăну совет тапхăрĕнчех аталана пуçланă, çыравçăсем пĕр-пĕрин патне хăнана çӳренĕ, хайлавĕсене хăйсен чĕлхисене куçарнă. Анчах та иртнĕ ĕмĕрĕн 90-мĕш çулĕсенче çак ĕç манăçа тухнă. Куравра чăваш тата азербайджан литература çыхăнăвне çирĕплетесси, куçару ĕçне аталантарасси çинчен калаçрĕç, ку тĕлĕшрен тĕрĕк чĕлхиллĕ халăхсен çыравçисен хайлавĕсен сборникне кăларсан аван пулмалла тесе палăртрĕç азербайджан çыравçисемпе литература критикĕсем. Çак утăм тĕрĕк чĕлхиллĕ халăхсен туслăхне çирĕплетме пулăшĕ терĕç вĕсем.

Куçару ĕçне илес пулсассăн Чăваш кĕнеке издательствинче тĕрлĕ çулсенче ытти халăхсен юмахĕсемпе сăввисене чăвашла куçарса хатĕрленĕ сборниксем тухнă. Валерий Петрович «Туслăх кĕперĕ» кăларăмра пичетленнĕ Азербайджан çыравçисен сăввисене куравра чăвашла вуласа панă. «Ку вĕсемшĕн кĕтмен парне пекех пулчĕ, — терĕ издательство тĕп директорĕ. — Вĕсем питĕ хĕпĕртерĕç».

Курав вĕçленнĕ хыççăн пирĕн кĕнекесене «Россотрудничество» представителĕсене халалласа хăварнă.

Ольга Федорова,

Чăваш кĕнеке издательствин редакторĕ.

«Канаш», Чĕмпĕр Ен чăвашĕсен хаçачĕ,

10.11.2017.

Кушаксен уявĕ килсе çитрĕ

Пуш уйăхĕн пĕрремĕш кунĕ Раççее кушаксен уявĕпе çитсе кĕрет. Мĕнлескер-ши вăл, хальччен илтмен Кушак кунĕ?

1933 çулта Мускавра Кушаксен музейне уçнă. Тĕрлĕ экспонатпа паллашма, паллă ӳнерçĕсен ӳкерчĕкĕсене курса киленме пулать унта. Тĕп хулара кушак пурнăçĕпе паллаштаракан телекăларăмсем эфира тухнинче те музей ĕçченĕсен тӳпи пысăк. Шăпах вĕсем тата «Кот и пес» журнал тăрăшнипе 2004 çулта Раççейре Кушак кунне пуçарнă. Сăмах май, Пĕтĕм тĕнчери Кушак кунĕн официаллă уявĕ çурла уйăхĕн 8-мĕшĕнче иртет. Апла пулин те тĕрлĕ çĕршывра ăна расна вăхăтра уявлаççĕ. Америкăн Пĕрлешӳллĕ Штачĕсенче, сăмахран, Кушак кунне – юпа уйăхĕн 29-мĕшĕнче, Японире – нарăс уйăхĕн 22-мĕшĕнче, Польшăра – чӳк уйăхĕн 17-мĕшĕнче паллă тăваççĕ.

Чăваш кĕнеке издательствинче çулсеренех кушаксене халалланă пуян кăларăмсем пичетленеççĕ. Кашни авторăн асра юлмалли сăнар пулса тухать.

Аттус ятлă кушак çинчен вуланах пулĕ эсир. Çук пулсан сире Ева Лисинăн «Вĕçекен кӳлĕ» кĕнекине алла тытма сĕнетĕп. Унта шăпах Мускавра пурăнакан Аттус кушак пурнăçĕпе паллашатаракан калав кĕнĕ. «...Ларать чӳрече умĕнче кунĕ-кунĕпе урамалла пăхса. Урамалла пăхать те, улттăмăш хут чӳречинчен мĕн куран? Çĕр питне те, йывăç-курăк хумханнине те кураймастăн... Ара, ку кушакăн куç тулли куççуль пуль тетĕп те, э-э, унтан та хăрушăрах иккен! Куç – пуш-пушă, унта савăнăç та, хуйхă та çук!

Чĕре шарах çурăлса кайрĕ – пĕтет вĕт чĕр чун! Мĕн тăвас?»

Александр Миллинăн «Мухтанчăк» кăларăмĕнчи Мурка мухтанчăках ĕнтĕ: пултарулăхĕпе пĕчĕк хуçа умĕнче мăнаçланать те... апатсăр тăрса юлать.

Галина Матвеевăн «Хамăркка» калавĕнчи тĕп сăнарăн Хамăрккан пурнăçăн тĕрлĕ хура-шурне астивсе пăхма тивет. Килсĕр кушак мар вăл, çук, йĕркеллĕ çемьерех çуралнă, лайăх хуçасем патне лекнĕ. Анчах та пĕррехинче...

«Хăй асăрхаттарнине шута хуман пирки кушак хăна енне вирхĕнчĕ, ăна шăлавар пĕççинчен çыртса илчĕ. ...Хамăркка тата ытларах тулхăрса кайрĕ, тата ытларах чавма, çыртма тапратрĕ...» Кушак çыртнипе Саша больницăна лекет, Хамăркка – ветеринари станцине. Тепĕр тăхăр кунран хуçисем ăна илсе каймасан Хамăрккана ĕмĕрлĕхех çывратса яраççĕ. Ах, ăçта-ши çăлăнăç?

Кĕтмен çĕртен унăн шăпине пĕр çуртра пулса иртнĕ пăтăрмах татаса парать.

Çапла, кушаксем те, çынсем пекех, савăнăç кӳреççĕ, тарăхса кайсан хытах чавма та пултараççĕ.

Кушаксене юратмасăр пурăнма ниепле те май çук. Эппин, вĕсен пурнăçĕ те телейлĕ те лăпкă пултăрччĕ, ăшă пӳртре те тату çемьере ирттĕрччĕ. Кĕлмĕç пек урамра йăпшăнса, пуринчен те хăра-хăра пурăнма ан тивтĕрччĕ. Ку вара, туссем, пирĕнтен килет.

Любовь ЛЕВАЦКАЯ.

«Тантăш», 01.03.2018.

Асамлăх тĕнчи юнашар

Пурте телейлĕ пулма ăнтăлаççĕ, анчах ăна кашниех хăйне майлă ăнланать тата пĕлнĕ пек шырать. Пĕрисем телее туптаççĕ, ырми-канми ĕçлесе йывăрлăхсене парăнтарса ăнăçу çăлтăрне çутаççĕ, вăл вара ĕмĕр тăршшĕпех çул кăтартса пырать. Теприсем телей тӳперен татăлса анасса кĕтме хăнăхнă. Виççĕмĕшсем ăна пур çĕрте те асăрхаççĕ, ыттисене те савăнăç парнелеççĕ.

Чăваш кĕнеке издательствинче нумаях пулмасть Нина Абрамовăн «Счастье Райской птицы. Çăтмах кайăкĕн телейĕ» кĕнеки пичетленсе тухрĕ. Вăл шăпах телейпе юрату тата çураçулăх темисем тавра калаçу пуçарма хистет.

Кăларăма вăтам тата аслă классенче вĕренекенсем валли хайланă юмахсемпе калавсем кĕнĕ. Вĕсене ачасем вырăсла та, чăвашла та вулама пултараççĕ. Хайлавсене чăвашла куçараканĕ _ Альбина Юрату сăвăç, редакторĕ _ Ольга Иванова. Хăйне евĕрлĕхĕпе тыткăнлакан ӳкерчĕксен авторĕ _ Ольга Любимова.

Нина Абрамова _ аслă квалификаци категориллĕ психотерапевт тухтăр, медицина ăслăлăхĕсен кандидачĕ. 35 çул ытла Раççейри тĕрлĕ сиплев учрежденийĕсенче вăй хурать. «Счастье Райской птицы. Çăтмах кайăкĕн телейĕ» кĕнеки _ литературăри унăн пĕрремĕш тĕпренчĕкĕ. Нина Михайловнăна çывăх тăванĕсемпе хурăнташĕсем, ĕçтешĕсемпе юлташĕсем хавхалантарнипе çуралнă вăл. «Чĕремĕрсенче яланах Юрату хуçалантăр!» умсăмахра автор çапла палăртать: «Вĕсем вăй хунипе ĕненни кĕске юмахсемпе калавсен пуххине кун çути парнелеме хăват хушрĕç. Çак çынсем хăйсен кăмăл-туйăмне, асра юлнине, пĕлĕвне манпа тараватлăн пайларĕç, тĕрĕс çул-йĕр кăтартрĕç». Автор кăларăма «тăрăшакан, пулăшакан, хӳтĕлекен, Юратăва çитĕнтерекен Çемьене халалланă».

Юмахсемпе калавсенче кулленхи пурнăçпа асамлăх тĕнчи çума-çумăн тăраççĕ. Чĕр чунсен сăнарĕсем тата çут çанталăк пулăмĕсем урлă Нина Абрамова этем кăмăл-сунăмне уçса парать. Геройсем хăйсен туйăмĕсене ăнланма, йывăрлăхсене парăнтарма, йăла-йĕркене пăхăнма, аслисене хисеплеме, кӳренĕве каçарма, юратăва упрама тата аталантарма вĕренеççĕ. Кашни хайлав çĕнĕ историпе паллаштарать. Çапах та вĕсем пĕр-пĕринпе çыхăннă. «Çăтмах кайăкĕн телейĕ» юмах вара çаврăма вĕçлесе тĕп шухăша çирĕплетет _ телейпе юрату çемьере туптанаççĕ!

Автор юмахсемпе калавсене çемьепе вулама сĕнет. Кунсерен пĕрер хайлавпа паллашни çителĕклĕ пулĕ. Ăна йышпа сӳтсе явни ачасене пурнăçа тарăнрах ăнланма, юратăвăн чăн илемне курма пулăшĕ.

Ольга АВСТРИЙСКАЯ.

Автор çинчен

Нина Михайловна Абрамова 1961 çулхи утă уйăхĕн 27-мĕшĕнче Патăрьел районĕнчи Алманчă салинче служащисен çемйинче çуралнă. Алманчăри вăтам шкула ылтăн медальпе пĕтернĕ (1978), И.Н. Ульянов ячĕллĕ Чăваш патшалăх университетĕнчи медицина факультетĕнче аслă пĕлӳ илнĕ (1984).

«Тантăш», 01.03.2018.

Çĕнĕ кĕнеке кун çути курнă

Чăваш кĕнеке издательствинче «Чăваш халăхĕн этнографийĕ» кĕнеке кун çути курнă.

Кăларăма Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕн ăсчахĕсем истори наукисен докторĕ В.Иванов ертсе пынипе хатĕрленĕ.

Кĕнеке чăвашсем ăçтан пулса кайни, йышĕ, ялĕсемпе çурт-йĕрĕ, тумĕ, эрешĕ, апат-çимĕçĕ, йăли-йĕрки пирки каласа кăтартать, сăмах вĕççĕн çӳрекен халăх пултарулăхĕпе, искусствипе паллаштарать. Çавăн пекех кăларăмра терминологи словарĕ тата усă курнă литература вырăн тупнă. Кĕнекене иллюстрацисем пуянлатаççĕ.

ЧР Вĕрентӳ министерствин Ăслăлăх-методика канашĕ кĕнекепе шкул ачисемпе студентсене вĕрентнĕ чухне хушма пĕлӳ çăл куçĕ пек усă курма сĕннĕ. Вăл çавăн пекех чăваш халăх культурипе тата историйĕпе кăсăкланакансемшĕн те интереслĕ пулĕ.

Валентина БАГАДЕРОВА.

«Хыпар», 27.02.2018.

Приоткрывая завесу давней тайны

Чебоксарские ученые выпустили книгу о Николаевском монастыре

Главная загадка Николаевского женского монастыря в Чебоксарах связана со ссылкой туда царем Борисом Марии Шестовой — бабушки первого царя из династии Романовых Михаила Федоровича. Во втором издании, посвященном истории чебоксарского монастыря, завеса тайны стала даже элементом красивой обложки, где использован фрагмент картины Виктора Бритвина «Опальная». Рассказывает монография «Чебоксарская старина. Николаевский женский монастырь» об истории самого монастыря и Николаевского собора, архитектуре и памятниках церковного искусства, археологических раскопках и результатах антропологических исследований одного из обнаруженных в их ходе погребений. 
— Мы сохранили стилистику первого издания, — говорит один из авторов монографии, ведущий научный сотрудник Чувашского института гуманитарных наук Наталья Березина. — Для вдумчивого читателя здесь есть многочисленные исторические источники. А можно и просто иллюстрации полистать. Многослойность информации этой книги — как музейная экспозиция: кто-то пробежал за 5 минут, а кто-то внимательно почитает все ссылки и этикетки. 

Первое издание, «Чебоксары: история и тайны Николаевского девичьего монастыря» тех же чебоксарских авторов, вышло в Воронеже небольшим тиражом и сразу стало библиографической редкостью. Нынешняя богато изданная монография напечатана в Чувашском книжном издательстве тиражом в полторы тысячи экземпляров и тоже быстро разлетелась по библиотекам любителей старины. У историка Юрия Гусарова, также автора книги, есть идея продолжить серию «Чебоксарская старина» публикациями исследований других интересных исторических объектов. 
Юрий Гусаров для названного издания проделал колоссальную работу, собрав огромное количество информации об истории монастыря, о Марии Шестовой, об иконе царевича Дмитрия и первых раскопках на месте «исторического захоронения». Существует версия, что знаменитую икону, обличающую Годунова как убийцу царевича, Шестова заказала, прибыв в Чебоксары. С этой иконы сделаны многочисленные списки, что для того времени является настоящим политическим актом. Несколько списков сохранилось в России по сию пору. Но чебоксарский специалисты считают самым древним и полным по содержанию.
А вот раскопки в далеком 1913 году в Чебоксарах начались для проверки слухов о могиле бабушки царя Михаила Федоровича в склепе Николаевского собора. Горожане были специально оповещены о приезде «особой» комиссии, пишет историк, поэтому наблюдать за происходящим могли все желающие. Причем раскопки тогда стали возможны благодаря общественной инициативе. А именно обращению чебоксарского купца Федора Дряблова к великой княгине Елизавете Федоровне, в письме которой он описал историю монастыря и склепа при нем с предполагаемой могилой Марии Шестовой.
В результате тех раскопок были найдены останки «монахини знатного рода», эксперты «уверенно утверждали», что нашли то, что искали. Однако лабораторных исследований тогда не проводилось, и историки к этому заключению отнеслись скептически. Продолжить исследования тогда не удалось, а революционные бури и последующие советские годы и вовсе отодвинули разгадку этой тайны. Были разрушены и собор (о его архитектуре и убранстве подробно рассказывают Игорь Кугураков и Антонина Мордвинова), и сам монастырь. Лишь в 21 веке эти исследования начались вновь.
Собственно, начало написания этой книги приходится именно на 2013 год, когда экспедицией ЧГИГН были проведены археологические раскопки в исторической части Чебоксар на пересечении улиц П. Бондарева и К. Иванова. Завершены они не были. Раскоп был законсервирован, а для полного понимания ситуации археологам, как они пишут, необходимо его завершить, обследовав большую часть территории, где когда-то стоял Николаевский собор.
Тем не менее сенсационные находки пять лет назад случились — была найдена деревянная колода с останками, которые были отправлены в Москву на антропологическую экспертизу. В книге публикуется большая статья специалистов, которую ученые решили дать без купюр, с таблицами и промерами. Выводы же гласят: «Исследование дает возможность предполагать, что останки могли принадлежать Марии Шестовой. Более полную уверенность может дать сравнительное генетическое исследование».
Попали в книгу и самые последние события вокруг Николаевского монастыря. В том числе и то, что при работах по реконструкции сквера имени Константина Иванова были найдены останки монахинь, вероятно, настоятельниц. По словам историков, в будущем любой, кто захочет заняться исследованиями, может взять эту монографию и получить по теме всю информацию, которая была на этот период.
Рита Кириллова.
"Советская Чувашия", 01.03.2018.
Картина «Опальная. Прибытие Марии Шестовой в Чебоксарский Никольский монастырь на пострижение» была сделана Виктором Бритвиным специально для этого издания.

МЕЖДУ ТЕМ
Загадка Марии Шестовой
Антропологи из Москвы приезжали в Чебоксары зимой 2014 года, сразу же после раскопок. Затем еще раз, продолжить исследования, на следующий год. Специалисты изъявили желание вести работу и дальше. Останки по документам были переданы в Москву. Нашлись средства даже на ДНК-исследование. 

Однако в процессе возникло непреодолимое препятствие — в получении сравнительного ДНК-материала ученым пока отказано. Поэтому идут поиски консенсуса в этом вопросе. Хотя даже окончательную идентификацию археолог Наталья Березина считает лишь приятным бонусом в этом трудном деле. Потому что это лишь юридические тонкости. Для нас этот исторический факт уже существует. И горожанам это не мешает думать о том, что же мы хотим видеть в наших исторических местах, что и как мы будем там делать.